ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਖੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। WHO ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਚਰਬੀ ਦੀ ਪਰਤ ਦਾ ਫਟਣਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਖੂਨ ਦਾ ਥੱਕਾ ਬਣ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਖੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕਣ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
WHO ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੋਖ਼ਮ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਰਾਹੀਂ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਗੈਰ-ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਕ, ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਮੋਟਾਪਾ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਵਧੀ ਹੋਈ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਹੋਏ ਲਿਪਿਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਦਬਾਅ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼, ਠੰਢਾ ਪਸੀਨਾ, ਮਤਲੀ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਦਰਦ ਦਾ ਬਾਂਹ, ਮੋਢੇ, ਜਬੜੇ, ਗਰਦਨ ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਵੱਲ ਫੈਲਣਾ ਇਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਲੱਛਣ ਹਨ। WHO ਮੁਤਾਬਕ ਔਰਤਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਲੱਛਣ ਆਮ ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਤੰਬਾਕੂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ, ਨਿਯਮਤ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਕਰਨਾ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਕ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
WHO ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਕੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਇਲਾਜ ਤੱਕ ਛੇਤੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਅਕਸਰ ਅਚਾਨਕ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਜੋਖ਼ਮ ਕਾਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ, ਸ਼ੂਗਰ, ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਿਹਤਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ, ਨਿਯਮਤ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ, ਤੰਬਾਕੂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਦਿਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ ਜਾਂ ਦਰਦ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼, ਠੰਢਾ ਪਸੀਨਾ ਜਾਂ ਦਰਦ ਬਾਂਹ, ਜਬੜੇ ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਵੱਲ ਫੈਲਣ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੇ ਖ਼ਤਰੇ ਘਟਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
