ਭਾਈ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ (ਕੀਰਤਨੀਆਂ)
ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ (1803–1926) ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗੁਰਮੁਖ, ਤਿਆਗੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਕੀਰਤਨੀਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਲਗਭਗ 70 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।
ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1803 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਰਗੋਧਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਦਰਬਾਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਬਾਬਾ ਜੀ ਸੇਵਾਪੰਥੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਾਇਆ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲੈ ਆਏ।
ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ: ਉਹ ਸਾਰੰਦਾ ਵਾਦਨ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ ਅਤੇ 7 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਮਰ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ।
ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ‘ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ’ ਦਾ ਜਾਂ ਤਪੇਹਰੇ ਦੀ ਚੌਕੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਚਾਰ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ 4 ਛਬੀਲਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਇਹ ਵੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਈ ਸੀ ।
ਬਾਬਾ ਜੀ 123 ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1926 ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।
ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਾਖੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਾਮਾਤਾਂ Gurmat Bibek ਵਰਗੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ‘ਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਆਟਾ ਮੰਡੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇੰਨੇ ਨਿਰਮਾਣ (ਨਿਮਰ) ਸਨ| ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੁਝ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਝਾੜੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਕੂੜਾ ਸਾਫ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਸੰਗਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਬਾਬਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤਨੀਏ ਹੋ, ਇਹ ਕੰਮ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦਿਓ,” ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ:
“ਇਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਦਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੂੜਾ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋਣ ਲਈ ਇਹ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”
ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੇਵਾਪੰਥੀ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡਣਸ਼ਾਹੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤ: ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਭਾਈ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਜੀ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤ-ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ ਸੀ।
* ਇਸ ਪੰਥ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ “ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ” ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਰੰਦਾ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਬਾਬਾ ਜੀ ਜਿਸ ਸਾਰੰਦਾ (Saranda) ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਜ਼ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੰਦੇ ਦੀ ਸੁਰ ਮਿਲ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਪਿਆਰੇ
ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰਮੁਖ, ਤਿਆਗੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਕੀਰਤਨੀਏ ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ
