ਘਰ ਦਾ ਵੈਦ ਬਗੀਚੇ ਦੇ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟੇ

ਕੁਲਬੀਰ ਸ਼ਰਮਾ, 8427212104
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇਗਾ।
ਮੈਂ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਮੇਰੀ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਉਚਿਤ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਣਯੋਗ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲਤਾ ਕਰਨੀ।
ਘਰ ਦਾ ਵੈਦ: ਬਗੀਚੇ ਦੇ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟੇ
ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਅਰੋਗ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਨਿਆਮਤਾਂ ਛੁਪਾ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸਰੀਰਕ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਵੀ ਅਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਐਲੋਪੈਥਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਦਕਿ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਹਾਰਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ, ਨਿੰਮ, ਪੁਦੀਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਘਰ ਦੀ ਹਰਿਆਵਲ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।
ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ‘ਹਰੇ ਵੈਦਾਂ’ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਈਏ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਸਾਡੇ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਖ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁੱਤ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ:
1. ਤੁਲਸੀ (Holy Basil): ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ “ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ” ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ੁਕਾਮ, ਖੰਘ, ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਗਲੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਇਸ ਦੇ 3-4 ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਤੇ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਤਣਾਅ ਵੀ ਘੱਟਦਾ ਹੈ। ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਘਰ ਦਾ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
2. ਪੱਥਰਚੱਟ (Patharchatta): ਪੱਥਰਚੱਟ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਨੂੰ ਗਾਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਟ, ਸੋਜ ਜਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ‘ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਸਾ ਕਰਕੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੂਟਾ ਗਮਲੇ ਜਾਂ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3. ਐਲੋਵੇਰਾ / ਘੀਕੁਆਰ (Aloe Vera): ਐਲੋਵੇਰਾ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਜੈੱਲ ਚਮੜੀ ਦੀ ਨਮੀ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ, ਛਾਈਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਸੜੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਜੈੱਲ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਰੁੱਸਾਪਨ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਇਸ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
4. ਪੁਦੀਨਾ (Mint): ਪੁਦੀਨਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰਿਆ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਠੰਢਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਚਟਨੀ, ਸ਼ਰਬਤ, ਜਾਂ ਰਸ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਮੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
5. ਗਿਲੋਏ (Giloy): ਗਿਲੋਏ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ “ਅਮ੍ਰਿਤਾ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਹਤ ਲਈ ਅਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਡੇਂਗੂ ਅਤੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਚੂਕ ਔਸ਼ਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਣੇ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਰਸ ਪੀਣ ਨਾਲ ਖ਼ੂਨ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਰੁਸਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
6. ਅਜਵਾਇਨ ਦਾ ਪੌਦਾ (Ajwain Plant / Carom Plant): ਅਜਵਾਇਨ ਦਾ ਪੌਦਾ ਪੇਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦਰਦ, ਗੈਸ, ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਐਸਿਡਿਟੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਹ ਜਾਂ ਕਾੜ੍ਹਾ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਰਦੀ-ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੀ ਜਕੜਨ ਵੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
7. ਲੈਮਨਗਰਾਸ (Lemongrass): ਲੈਮਨਗਰਾਸ ਆਪਣੀ ਨਿੰਬੂ ਵਰਗੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰੀ ਸੁਗੰਧ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਰਬਲ ਚਾਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਣਾਅ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ (Detox) ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀ-ਜ਼ੁਕਾਮ ਵਿੱਚ ਲੈਮਨਗਰਾਸ ਦੀ ਚਾਹ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
8. ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਹਲਦੀ (Ginger & Turmeric) – ਕੁਦਰਤੀ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ: ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਦਰਕ ਛਾਤੀ ਦੀ ਜਕੜਨ, ਖਾਂਸੀ-ਜ਼ੁਕਾਮ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਲਈ ਅਚੂਕ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹਲਦੀ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਐਂਟੀ-ਬਾਇਓਟਿਕ ਹੈ ਜੋ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ, ਸਰੀਰਕ ਸੱਟਾਂ, ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਚਾਹ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
9. ਇਨਸੁਲਿਨ ਦਾ ਪੌਦਾ (Insulin Plant): ਇਨਸੁਲਿਨ ਦਾ ਪੌਦਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਇਸ ਦਾ 1-2 ਪੱਤੇ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲਬਲਬੇ (Pancreas) ਨੂੰ ਇਨਸੁਲਿਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
10. ਨਿੰਮ (Neem): ਨਿੰਮ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ “ਕੁਦਰਤੀ ਡਾਕਟਰ” ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੌੜੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਕਿੱਲ-ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਜ-ਖੁਜਲੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿੰਮ ਦੀ ਦਾਤਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੰਦ ਅਤੇ ਮਸੂੜੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖ਼ਾਸ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਘੱਟ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ-ਫੁੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੋਹੇ ਦੀ ਖਾਦ ਜਾਂ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ-ਫਲਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੂਟੇ ਆਪਣੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਘਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਵਾਂਗ ਵੀ ਸਾਥ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਓ, ਇਹਨਾਂ ਅਨਮੋਲ ਕੁਦਰਤੀ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁੱਤ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਈਏ।
ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਡਾਕ: ਝਬੇਲਵਾਲੀ,
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ।